|
|
 |
|
Um okkur
Saga brauðgerðar á Húsavík
Tveir menn virðast hafa byrjað brauðgerð í heimahúsum á Húsavík um aldamótin 1900. Var annar Steinólfur Geirdal sem talinn er hafa tekið brauðgerð í Sjávarborg en nokkuð er óljóst um þá starfsemi. Hinn var Sigurjón Þorgrímsson. Hann byrjaði brauðgerð 1901 í Stangarbakkahúsinu sem síðar var þekkt undir nafninu Þröskuldur. Árið 1903 byggðu Sigurjón og Kristján Árnason húsið sem varð Ásgarðsvegur 2 og fluttu Sigurjón og Júlíana Guðmundsdóttir kona hans í vesturendann og ráku þar brauðgerð. Skömmu síðar bættu þau hótelrekstri við og ráku hvort tveggja til 1921. Þau byrjuðu bakstur í ofni sem kom með skipi 1903 en létu síðar hlaða ofn í kjallaranum og fengu sér bakarasveina til að standa fyrir brauðgerðinni. Mátti þarna fá alls konar brauð og kökur. Páll Jónsson vann hjá þeim 1905-1906 og Jóel Friðriksson bakaði hjá þeim árin 1904-1915.
Um svipað leyti og hætt var við brauðgerð á Hótel Húsavík (Fensölum) byrjaði Grímur Bjarnason brauðgerð í kjallaranum á Vallholti (Vallholtsvegi 11) og rak hana í fáein ár. Söludeild K.Þ. tók brauðin í umboðssölu. Fyrrnefndur Páll Jónsson, útlærður bakarameistari, fluttist til Húsavíkur frá Akureyri 1922 og keypti hann þennan rekstur og hélt honum áfram. Brauðbúð var sett upp austanvert við Ketilsbraut skammt þar frá sem Þorgeir Gestsson læknir byggði (Ketilsbraut 20). Búðin var lítill skúr, gamla mylluhúsið úr Búðargilinu sem síðar stóð suður á Þorvaldsstaðatúni. Ekki er ljóst hvor setti upp búðina Grímur eð Páll. Hitt er vitað að margur sendill hljóp léttfættur eftir brauðum fyrst í Vallholt og síðar í skúrinn. Vínarbrauðið kostaði á þriðja áratugnum bara tíu aura.
Brauðkaupin voru þó ekki auðveld á fyrstu áratugum þessarar aldar. Vegna peningaleysis gáfu brauðgerðarmenn út svokallaða brauðpeninga á þessum árum. Menn komu með mjöl til bakarans og lögðu inn hjá honum. Hann tók vissa mjölprósentu í vinnulaun en lét mjöleigandann fá brauðpeninga í staðinn sem hann greiddi með þegar hann tók út brauðin. Peningar þessir voru úr bréfi og tíðkuðust á Húsavík og eitthvað mun hafa verið um slíka peninga sums staðar á landinu.
Páll Jónsson bakari var fæddur í Fagranesi í Öxnadal en flutti sem unglingur til Akureyrar og lærði þar bakaraiðn. Hann vann á Húsavík við bakstur hjá Sigurjóni Þorgrímssyni 1905-1906 en flutti þá á ný til Akureyrar. Hann kvæntist 1908 Karólínu Hansínu Bergvinsdóttur frá Klömbrum í Aðaldal. Páll missti konu sína 1920 og tveimur árum síðar flutti hann til Húsavíkur á ný. Árið 1924 byggði Páll einnar hæðar hús sem varð Garðarsbraut 15A. Þangað fluttin hann brauðgerð sína úr Vallholti og bjó þar einnig.
Árið 1931 keyptu af honum hjónin Guðrún Jónsdóttir og Marinó Sigurðsson bakari. Ráku þau brauðgerðina til 1936. Á bakaraárum Marinós fluttu til Húsavíkur hjónin Helena Líndal og Sigtryggur Pétursson. Sigtryggur hafði byrjað nám í bakaraiðn hjá Kristjáni Jónssyni bakara á Ákureyri og lauk svo því námi hjá Marinó. Árið 1941 byggðu þau einnar hæðar hús við Garðarsbrautina þar sem nú er brauðbúðin og tengdu það með gangi við eldra húsið þar sem áfram var bakað.
Árið 1947 stofnuðu þau með K.Þ. hlutafélag um reksturinn og áttu sjálf 1/4 hluta fyrirtækisins. Þetta nýja fyrirtæki fékk nafnið Brauðgerð K.Þ. Sigtryggur hafði ráðist í nokkra nýbyggingu við brauðgerðina sem var á lokastigi þegar hér var komið. Seldi hann K.Þ. bygginguna á kostnaðarverði og einnig keypti K.Þ. verslunarhús Sigtryggs en sjálfur fékk hnn leyfi til að byggja hæð ofan á húsið fyrir eigið fé. Sigryggur var áfram forstjóri brauðgerðarinnar en kaupfélagsstjóri var stjórnarformaður fyrirtækisins. Brauðgerð K.Þ. tók til starfa í nýja húsnæðinu 1. júní 1948 og starfaði með þessu fyrirkomulagi til 1962. Þá keypti K.Þ. hlut þeirra hjóna. Ný álma til austurs, Garðarsbraut 15B, var byggði 1963. Síðan hafa ekki verið gerðar breytingar að utan.
Brauðgerðarmenn eða bakarar eins og þeir eru nú almennt kallaðir hafa verið nokkrir á Húsavík. Hjá Sigtryggi unnu þeir Halldór Davíð Benediktsson og Hörður Þorfinnsson. Samúel Sæmundsson var bakari frá 1962-1964, Sigfús Björnsson 1964-1965, Viðar Þórðarson frá 1965- 1974, Evert Evertsson 1974-1983 og loks Helgi Sigurðsson bakari frá hausti 1983. Starfsmenn hafa lengi verið um tíu til fimmtán að staðaldri en ekki allir í fullu starfi.
Þegar kaupfélagið hafði eignast meirihlutann í brauðgerðinni voru keyptar ýmsar vélar en ekki var ofninn gamli aflagður fyrr en um 1975. Þá var keyptur stikkofn til að gufuseyða brauðin. Stærru ofnar voru svo keyptir á árunum 1981-1983 og hefur ýmisskonar endurnýjun átt sér stað hin síðustu ár.
Þegar rekstur K.Þ. var leystur upp árið 1999 var stofnað hlutafélag um brauðgerðina. Félagið heitir Heimabakarí og yfirtók eignir og rekstur Brauðgerðar K.Þ. Aðaleigendur voru hjónin Helgi Sigurðsson bakarameistari og Elsa G. Borgarsdóttir.
Saga Húsavíkur IV. Bindi, bls. 388-391
Í september 2001 taka Víðir Guðmundsson og Steingrímur Sigurðsson sem voru starfandi bakarar hjá Heimabakaríi reksturinn á leigu hjá Helga Sigurðssyni í eitt ár. Að því liðnu tekur Helgi aftur við rekstrinum. Hann fjárfestir þá í nýjum tækjum sem voru geimslufrystir, frystihefskápur og nýr ofn. Helgi starfar í eitt ár og leigir þá Steingrími aftur reksturinn í tvö ár og að þeim liðnum ákveður Helgi að selja og verður þá úr að Steingrímur Sigurðsson og María Guðmundsdóttir kaupa reksturinn og húsnæðið ásamt íbúð á efri hæðs sem er í útleigu. Steingrímur hefur starfað í bakaríinu frá 1984, þá fyrst hjá K.Þ. og síðan í Heimabakaríi.
|
|
|
|
